Cúng ông Công ông Táo
Lễ tiễn Táo Quân về trời ngày 23 tháng Chạp âm lịch — một trong những phong tục lâu đời nhất trước Tết Nguyên Đán.
Ý nghĩa
Theo phong tục Việt, mỗi nhà có 3 vị Táo Quân coi sóc bếp lửa và gia đạo — gồm hai Táo Ông và một Táo Bà. Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các vị Táo lên thiên đình báo cáo công việc một năm của gia chủ với Ngọc Hoàng. Đến đêm giao thừa, các Táo trở lại trần gian tiếp tục coi sóc nhà cửa.
Thời gian cúng
Theo truyền thống, lễ cúng nên hoàn tất trước giờ Ngọ (trước 12 giờ trưa) ngày 23 tháng Chạp — vì sau giờ Ngọ Táo Quân đã bay về trời. Một số gia đình bận rộn có thể cúng trước 1-2 ngày, miễn không sau giờ Ngọ ngày 23.
Năm 2026, 23 tháng Chạp Bính Ngọ rơi vào ngày 10 tháng 2 năm 2026 dương lịch.
Mâm cúng
Mâm cỗ mặn (phổ biến)
- Gà luộc nguyên con hoặc thịt heo luộc
- Xôi gấc đỏ hoặc xôi đậu xanh
- Canh măng, canh bóng, canh mọc
- Giò lụa, chả quế
- Bánh chưng (nếu đã gói trước)
- Đĩa rau xào hoặc rau luộc
- Hoa quả ngũ quả
- Trầu cau, rượu, trà
Mâm cỗ chay (cho gia đình ăn chay)
- Xôi gấc hoặc xôi đậu xanh
- Canh nấm, canh rau củ
- Đậu hũ chiên, nem chay
- Rau xào
- Hoa quả ngũ quả
- Bánh kẹo, mứt
- Trà, nước, hoa tươi
Vàng mã đặc biệt cho lễ Táo
- 3 bộ mũ áo Táo Quân (2 mũ nam + 1 mũ nữ) — màu sắc tùy năm theo ngũ hành
- 3 con cá chép giấy — phương tiện cho Táo bay về trời
- Tiền vàng mã, hia hài
- Cá chép sống (1-3 con) — phổ biến nhất là 3 con, đem thả ao hồ sau lễ
Nghi thức
- Dọn dẹp bàn thờ và bếp — lau chùi sạch sẽ bàn thờ Táo Quân ở khu vực bếp. Nhiều gia đình đặt ba ông Đầu Rau (3 viên gạch hoặc kiềng) trên bệ bếp.
- Bày mâm cúng — đặt mâm cỗ trên bàn thờ hoặc bàn nhỏ riêng. Hai mâm song song nếu thờ Phật và thờ gia tiên.
- Thắp hương và khấn — chủ nhà thắp 3 nén hương, đọc văn khấn cúng Táo Quân. Cảm tạ một năm qua và xin các Táo báo cáo điều tốt với Ngọc Hoàng.
- Hóa vàng mã — khi hương đã cháy được 2/3, hóa bộ mũ áo Táo Quân và cá chép giấy. Có thể bỏ tro vàng mã xuống sông cùng cá chép sống.
- Phóng sinh cá chép — mang cá chép sống ra sông, hồ hoặc ao thả nhẹ nhàng. Lưu ý không vứt cả túi nilon — gây ô nhiễm môi trường.
Tục cá chép — tại sao?
Theo truyền thuyết, cá chép hóa rồng — Táo Quân cưỡi cá chép bay về trời. Tục thả cá chép sống sau lễ cúng là biểu trưng cho việc tiễn các vị Táo lên đường, đồng thời là hành động phóng sinh tích phúc. Người Bắc thường cúng 3 cá chép, người Trung Nam cúng 1 cá.
Lưu ý
- Cúng trước giờ Ngọ (12h trưa) ngày 23 — tránh cúng quá muộn.
- Khi thả cá, nhẹ nhàng đặt xuống nước — không quăng từ cao gây thương cá.
- Không nên thả cá tại ao hồ ô nhiễm — chọn nơi nước sạch.
- Bỏ túi nilon, vàng mã thừa vào thùng rác — không xả xuống nước.
- Sau lễ tiễn Táo, gia đình tiếp tục dọn dẹp, sắm sửa chuẩn bị Tết — lau bàn thờ tổ tiên, gói bánh chưng, mua hoa.