Đầy tháng — thôi nôi miền Bắc
Miền Bắc tổ chức đầy tháng ấm cúng, chỉ trong phạm vi gia đình và họ hàng gần. Lễ cúng thường vào buổi sáng, sau đó là bữa cơm nhỏ. Thôi nôi (đầy năm) ít rầm rộ hơn so với miền Nam.
Nét đặc trưng
- Cúng Bà Mụ (12 Mụ Bà) và Đức Ông — cảm tạ đã coi sóc thai nhi.
- Cách tính ngày theo lệ 'gái sụt 2, trai sụt 1' — bé gái lùi 2 ngày, bé trai lùi 1 ngày so với ngày sinh.
- Mâm cúng thường có chè, xôi, gà luộc nguyên con, trầu cau.
- Lễ cúng buổi sáng — gia chủ khấn xin Mụ Bà tiếp tục che chở.
- Khách mời chỉ trong họ hàng nội ngoại, không mời rộng.
Cách tính ngày
Cộng đủ 30 ngày kể từ ngày sinh, sau đó áp dụng quy ước 'gái sụt 2, trai sụt 1'. Ví dụ bé gái sinh 15/1 thì đầy tháng vào 13/2; bé trai sinh 15/1 thì đầy tháng vào 14/2.
Mâm cúng
Mâm cúng 12 Bà Mụ
- 12 chén chè nhỏ (chè trôi nước cho gái, chè đậu trắng cho trai)
- 12 đĩa xôi nhỏ
- 12 chén cháo nhỏ
- 12 ly nước hoặc rượu
- 12 miếng trầu cau têm cánh phượng
- Bánh kẹo, hoa quả ngũ quả
- Hoa tươi, hương, nến
Mâm cúng Đức Ông
- 1 chén chè lớn
- 1 đĩa xôi lớn
- 1 gà luộc nguyên con (gà trống tơ)
- 1 mâm ngũ quả
- Trầu cau, hương, nến, rượu
Nghi thức
1. Lễ cúng Mụ
Gia chủ thắp hương, khấn cảm tạ 12 Mụ Bà và Đức Ông đã tạo hình, coi sóc bé. Cầu xin tiếp tục che chở để bé hay ăn chóng lớn.
2. Lễ tắm bé
Sau lễ cúng, bà nội hoặc bà ngoại tắm cho bé bằng nước có lá thơm (lá bưởi, lá sả) — biểu trưng cho việc tẩy uế, đón nhận sự thanh sạch.
3. Đặt tên chính thức
Một số gia đình chính thức công bố tên gọi của bé trong lễ đầy tháng — trước đó chỉ gọi tên cúng cơm.
Thôi nôi (đầy năm)
Thôi nôi (đầy năm) cúng tương tự đầy tháng nhưng quy mô lớn hơn. Có nghi thức 'bắt đồ' — đặt các vật (bút, sách, tiền, gương) cho bé chọn để đoán nghề tương lai.
Lưu ý
Mâm cúng đầy tháng nên đặt trong nhà, hướng tốt theo tuổi cha mẹ. Nếu bé ốm yếu, có thể hoãn lễ vài ngày — không nên cứng nhắc về ngày giờ.