Tết người Khmer
Chôl Chnăm Thmây — nghĩa là 'vào năm mới' — là tết lớn nhất của người Khmer Nam Bộ. Tổ chức vào giữa tháng 4 dương lịch, kéo dài 3 ngày với các nghi lễ Phật giáo Theravada đặc sắc tại chùa.
Thời gian
13-15 tháng 4 dương lịch (cùng thời điểm Bun Pi May Lào, Songkran Thái Lan, Chaul Chnam Thmey Campuchia). Tính theo lịch Khmer — đánh dấu mặt trời chuyển sang chòm sao Bạch Dương.
Vùng sinh sống
Đồng bằng sông Cửu Long — Trà Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang, An Giang, Cà Mau. Người Khmer theo Phật giáo Theravada — chùa Khmer là trung tâm văn hóa và tâm linh.
Nét đặc trưng
- Ba ngày tết: Maha Sangkran (đón năm mới), Vanabat (lễ Phật), Lung Sak (té nước).
- Mỗi gia đình dọn dẹp nhà cửa, đặc biệt bàn thờ Phật — đón Tevoda (thiên thần) mới.
- Người dân đến chùa từ rất sớm — mang theo cơm, hoa quả dâng sư.
- Lễ té nước — té lên nhau và tắm tượng Phật — biểu trưng gột rửa, tinh khiết.
- Đắp núi cát trong khuôn viên chùa — mỗi hạt cát là một lời nguyện cầu may.
- Trang phục: phụ nữ mặc sampot (váy lụa), áo dài tay; nam mặc sà rông và áo trắng.
Nghi thức chính
1. Ngày 1: Maha Sangkran — đón năm mới
Buổi sáng, gia đình thắp hương bàn thờ Phật và tổ tiên. Mọi người mặc trang phục truyền thống đến chùa. Trên đường đi mang theo lễ vật — cơm, hoa, nến, hương. Tại chùa, sư cử hành lễ đón Tevoda mới.
2. Ngày 2: Vanabat — lễ dâng cơm và đắp núi cát
Dân dâng cơm sáng và cơm trưa cho sư. Sau lễ, mọi người ra sân chùa đắp các núi cát nhỏ — mỗi núi tượng trưng một ngọn núi linh thiêng. Tin rằng cát rơi xuống là tội lỗi rơi đi.
3. Ngày 3: Lung Sak — lễ tắm Phật và té nước
Buổi sáng, sư tắm các tượng Phật trong chính điện bằng nước thơm. Buổi chiều, người dân té nước lên nhau khắp các đường làng — biểu tượng đón năm mới tinh khiết. Có lễ cầu siêu cho người đã khuất.
4. Lễ cầu phước
Trong cả 3 ngày, các gia đình có thể đến chùa nghe sư thuyết pháp, cầu phước cho gia đình. Nhiều người ăn chay trong những ngày này.
Ẩm thực truyền thống
- Bánh tét Khmer (banh tang) — gói lá chuối, nhân chuối hoặc đậu
- Bánh num chruk — bánh ít nhân dừa
- Cốm dẹp (om bok) — gạo nếp non rang giã
- Cà ri Khmer — cà ri gà hoặc bò với nước cốt dừa
- Mắm bò hóc — gia vị đặc trưng
- Nước thốt nốt — đường thốt nốt và nước thốt nốt tươi
Lễ hội liên quan
- Lễ hội Đua Bò Bảy Núi (An Giang) — vào dịp lễ Sene Dolta tháng 9 âm
- Lễ Ok Om Bok (đua ghe ngo) — rằm tháng 10 âm — tạ ơn mặt trăng
Lưu ý khi tham gia
Khi vào chùa Khmer, khách nên ăn mặc kín đáo, cởi giày trước khi vào chính điện. Không được chạm vào đầu sư hoặc tượng Phật. Phụ nữ tránh chạm trực tiếp vào sư khi đưa lễ — dùng khăn lót.